ĐIỂM CHÍNH
- Kiểu đau điển hình nằm ở mặt gan chân, gần phía trong gót, rõ ở những bước đầu sau nghỉ và có thể tăng lại khi đứng hoặc đi lâu.
- “Viêm cân gan chân” là tên gọi phổ biến. Nhiều tài liệu dùng plantar fasciopathy vì tình trạng không nhất thiết chỉ là viêm cấp đơn thuần.
- Điều chỉnh tải, kéo giãn cân gan chân và bắp chân, sau đó tăng sức mạnh phù hợp có thể hữu ích; không có cam kết khỏi nhanh cho mọi trường hợp.
Dấu hiệu “đau bước đầu” rất gợi ý nhưng chưa đủ để tự chẩn đoán. Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên cần xác định chính xác vị trí đau, mức chịu tải và loại trừ tổn thương xương, thần kinh, đệm mỡ gót hay chấn thương.
Dấu hiệu thường gặp của bệnh lý cân gan chân
Vị trí: đau ở mặt dưới gót, thường thiên về phía trong, gần chỗ cân gan chân bám vào xương gót.
Thời điểm: đau rõ ở vài bước đầu buổi sáng hoặc sau khi ngồi, nằm lâu; có thể dịu khi đi lại rồi tăng sau thời gian chịu tải dài.
Kích thích: đứng lâu, đi bộ, chạy hoặc tăng hoạt động đột ngột có thể làm triệu chứng nổi bật hơn.
Khi khám: có thể đau khi ấn vùng bám cân gan chân, kéo ngón chân cái lên hoặc khi cổ chân hạn chế gập về phía cẳng chân.
Hướng dẫn của JOSPT/APTA xem đau gót gan chân là một nhóm lâm sàng có thể bao gồm viêm cân gan chân, hội chứng đệm mỡ gót, kích thích thần kinh và gãy mỏi xương gót. Vì vậy, vị trí và kiểu đau phải được đặt trong toàn bộ bệnh sử.
Không phải đau gót nào cũng là viêm cân gan chân
Đau phía trong mặt gan chân
Thường rõ ở bước đầu sau nghỉ; ấn vùng bám gần gót hoặc kéo căng cân có thể tái hiện đau.
Đau giữa gót như bầm dập
Có thể tăng khi đi chân trần trên nền cứng hoặc khi ấn trực tiếp trung tâm gót.
Đau không điển hình
Đau sau tăng tải mạnh, đau đêm, tê rát, cảm giác điện giật hoặc yếu chân cần được đánh giá nguyên nhân khác.
Có thể làm gì trong giai đoạn đầu?
Tóm tắt hướng dẫn AAFP năm 2025 từ khuyến cáo APTA/JOSPT cho thấy kéo giãn cân gan chân, cơ bụng chân và chương trình tăng sức mạnh phù hợp có thể giúp giảm đau, cải thiện chức năng. Bài tập cần tăng dần theo khả năng chịu tải, không phải càng đau càng tốt.
Điều chỉnh tải tạm thời: giảm quãng đi/chạy hoặc thời gian đứng làm đau tăng; tránh tăng đột ngột cường độ nhưng không cần bất động hoàn toàn nếu vẫn vận động được.
Giày dép phù hợp: ưu tiên đôi vừa chân, đủ nâng đỡ và đệm theo nhu cầu; hạn chế đi chân trần trên nền cứng nếu điều đó làm đau tăng.
Kéo giãn cân gan chân: ngồi, đặt chân đau lên đùi bên kia, nhẹ nhàng kéo các ngón về phía cẳng chân trong 20–30 giây; có thể thực hiện trước những bước đầu sau nghỉ.
Kéo giãn bắp chân: dựa tường, giữ gót chạm sàn; thử với gối thẳng rồi gối hơi chùng, chỉ đến mức căng dễ chịu.
Tăng sức mạnh khi dung nạp: nâng gót, kiểm soát cổ chân và nhóm cơ bàn chân có thể được đưa vào theo đánh giá cá nhân.
NGUYÊN TẮC AN TOÀN
Dừng bài tập nếu đau nhói, tê hoặc yếu tăng
Cảm giác căng nhẹ có thể chấp nhận, nhưng đau sắc, sưng tăng rõ, tê rát hoặc đi khập khiễng nặng hơn là lý do dừng và đánh giá lại. Bài tập trên chỉ là hướng dẫn khái quát, không thay thế kế hoạch cá nhân.
Khi nào đau gót chân cần được khám sớm?
Sau chấn thương: không chịu được lực, sưng bầm nhiều, biến dạng hoặc nghe tiếng bất thường.
Nhiễm trùng hoặc viêm cấp: vùng gót đỏ, nóng, sưng nhanh, có vết thương hoặc kèm sốt.
Thần kinh: tê, yếu, bỏng rát, đau như điện giật hoặc triệu chứng lan bất thường.
Đau không điển hình: đau về đêm hoặc khi nghỉ, đau hai bên, sụt cân không rõ nguyên nhân hay có bệnh toàn thân.
Kéo dài hoặc tăng dần: không cải thiện sau giai đoạn tự chăm sóc hợp lý hoặc ảnh hưởng rõ khả năng đi lại, làm việc.
Khi bệnh sử và thăm khám phù hợp, hình ảnh học thường không phải bước đầu bắt buộc. X-quang, siêu âm hoặc MRI được cân nhắc nếu triệu chứng không điển hình, có chấn thương, nghi tổn thương xương/thần kinh hoặc không tiến triển như dự kiến.
Đánh giá đau gót chân tại Y Đức Tâm An
Tại Cơ xương khớp Y Đức Tâm An, buổi khám hướng tới xác định vị trí đau, kiểu chịu tải, tầm vận động cổ chân, sức mạnh và những dấu hiệu gợi ý chẩn đoán khác. Kế hoạch có thể gồm điều chỉnh hoạt động, bài tập và phương pháp hỗ trợ tùy tình trạng; không áp dụng một công thức cho mọi người.
Người ở Nghĩa Đô, Cầu Giấy có thể xem thêm về chuyên khoa Cơ xương khớp, vật lý trị liệu – phục hồi vận động và đội ngũ bác sĩ Y Đức Tâm An.
Đặt lịch đánh giá nếu đau kéo dài hoặc ảnh hưởng đi lại.
Y Đức Tâm An · 44 Dương Quảng Hàm, phường Nghĩa Đô, Hà Nội · 08:00–18:00 hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Đau gót chân khi bước xuống giường có chắc là viêm cân gan chân không?+
Không. Đau rõ ở những bước đầu sau nghỉ là kiểu triệu chứng thường gặp của bệnh lý cân gan chân, nhưng đau gót còn có thể liên quan đệm mỡ gót, thần kinh, xương hoặc chấn thương. Cần kết hợp vị trí đau, khám vận động và các dấu hiệu đi kèm.
Có gai gót mới gây viêm cân gan chân phải không?+
Không. Gai xương có thể xuất hiện cùng đau gót nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân gây đau, và người không đau cũng có thể có gai trên phim. Không nên chỉ dựa vào hình ảnh gai gót để kết luận hoặc chọn điều trị.
Đau gót chân có cần chụp X-quang hoặc MRI ngay không?+
Thường không cần nếu bệnh sử và thăm khám phù hợp, không có chấn thương hay dấu hiệu bất thường. Hình ảnh học được cân nhắc khi triệu chứng không điển hình, kéo dài, nghi tổn thương xương, thần kinh hoặc chẩn đoán khác.
Tập kéo giãn bao lâu thì hết đau?+
Không có mốc bảo đảm cho mọi người. Cải thiện thường cần thời gian, điều chỉnh tải và chương trình phù hợp; có thể kéo dài nhiều tuần hoặc tháng. Nếu đau tăng, tê yếu hoặc không tiến triển, nên được đánh giá lại thay vì cố tập.
Nguồn tham khảo
- American Family Physician (2025): Heel Pain – Plantar Fasciitis, summary of APTA guidelines.
- American Physical Therapy Association: Heel Pain – Plantar Fasciitis CPG.
- JOSPT Clinical Practice Guideline: Heel Pain – Plantar Fasciitis, Revision 2023.
Lưu ý: nội dung nhằm cung cấp thông tin, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định trực tiếp. Nếu đau sau chấn thương, sưng đỏ, sốt, tê yếu hoặc không chịu lực được, hãy đi khám sớm.